Во спортските сали низ Македонија имаме убави глетки:
Деца во дресови, со шалови, со боите на својот клуб.
Некои штотуку одиграле, некои уште сонуваат да заиграат за првиот тим.
Сите заедно се на трибина – навиваат.
Љубовта е чиста. Страста е искрена.
ВИСТИНСКИ СЛУЧАЈ – ВИСТИНСКИ ПРЕДИЗВИК
На младински натпревар оваа сезона, група деца под 14 години:
● внесуваат тапани и дрвени палки,
● тресат конструкција при слободни фрлања,
● навредуваат судии,
● и едно дете – влегува на теренот зашто му паднала палката!?
Натпреварот е прекинат. Нема редари. Дел од родителите гледаат, не реагираат.
Проблемот не е во децата. Проблемот е во нас родителите.
Кога децата ни учат од трибините – каде сме ние возрасните?
ДЕЦАТА СЕ НАШЕ ОГЛЕДАЛО
Да си ги поставиме следните прашања:
● Кога љубовта станува омраза?
● Кога песната станува пцовка?
● Кога аплаузот станува агресија?
Тогаш детето – иднина на клубот – станува огледало на возрасниот што дозволил емоциите да го надвладеат.
ШТО ВЕЛИ ЗАКОНОТ?
Според Законот за спречување на насилство и недолично однесување на спортски натпревари:
- Лице под 14 години не смее да присуствува на натпревар без придружба.
- Организаторот мора да има редарска служба и да пријави секој натпревар во полиција.
- Пцовки, омраза, влез на терен = казни.
- Родител на дете што прекршува = казна од 200 до 500 евра.
- Организатор што не реагира = глоба од 5.000 до 10.000 евра.
Законот постои. Но, не се почитува.
ДАЛИ ЈА СФАЌАМЕ СЕРИОЗНОСТА ПРИ ОРГАНИЗАЦИЈА НА МЛАДИНСКИТЕ НАТПРЕВАРИ?
На младински натпревари мора да има:
◇ Контрола на влезот;
◇ Редари;
◇ Забрана за инструменти, транспаренти и пиротехника;
◇ Пријава во полиција;
◇ Обука за родителите.
Изговорот „деца се“ – веќе не важи.
Бидејќи децата гледаат. И учат.
Да замислиме едно сценарио:
Нашето дете оди на натпревар со другарчиња. Заедно навиваат на начин опишан во делегатскиот извештај претходно. Добиваме повик од униформирано лице да дојдеме до салата и ни врачува „честитка“ во износ од 300 Евра!?
Како би се чувствувале?
ОБВРСКИ НА СИТЕ ВКЛУЧЕНИ
Клуб – домаќин:
– да контролира влез;
– да има редари;
– да обезбеди зона за публика;
– да не дозволи недолично навивање.
Клуб – гостин:
– да не провоцира;
– да биде пример од клупата;
– да ја предупреди сопствената публика.
Судии и делегати:
– да поднесат извештај;
– да иницираат постапка;
– да овозможат фер и безбедна игра.
КАКВИ СЕ РЕШЕНИЈАТА ВО ДРУГИТЕ ДРЖАВИ?
- Англија
Решение: FA Respect Program
Воведена од ФА уште во 2008, оваа програма денес е задолжителна во сите младински категории.
Резултати:
– 36% помалку инциденти за 18 месеци;
– Над 20.000 родители и тренери обучени;
– 92% клубови пријавиле подобрување;
– Секој клуб мора да има родител – лидер на трибините.
- Германија
Решение: Финансиски награди + автоматски санкции преку системот „Rot – Linie“
Овој систем функционира по принцип:
„Прв прекршок – опомена, втор – казна без милост.“
Резултати:
– 800+ клубови добиле награди од 300 до 800 евра за сезона без инциденти;
– 81% клубови пријавиле подобрување;
– По 3 прекршоци, автоматска суспензија од натпревари;
– 10 германски покраини го користат моделот.
Што е „Rot – Linie“? (Црвена линија) е праг кој не смее да се премине и ако клубот или поединецот ја премине двапати, следува автоматска санкција без дополнителна проценка.
- Шпанија
Решение: Silent Matches – „тивки натпревари“
Во Каталонија и Баскија, родителите смеат да аплаудираат, но не и да навиваат гласно.
Резултати:
– 42% помалку конфликти родител – судија;
– 60% тренери пријавиле подобрување на концентрација кај децата;
– 78% родители ја поддржале мерката.
- Словенија
Решение: Ограничен пристап + родителска едукација
На натпревари до 14 години – родителите присуствуваат само со дозвола. Пред секоја сезона се организира обука.
Резултати:
– Казни до 5.000 евра за прекршувања;
– 12 регионални лиги веќе го користат овој модел.
- Србија
Решение: „Бела листа“ на родители + дисциплина
Тапани, мегафони и транспаренти се забранети до 16 години. Секој родител мора да биде регистриран.
Резултати:
– Инцидент = веднаш прекин на натпревар;
– Повторен = суспензија на клуб од 2 до 4 кола;
– 67% помалку инциденти во 2024 според КСС.
- Франција
Решение: Индивидуална одговорност + обука
Секој малолетник што ќе навреди судија се суспендира.
Резултати:
– 6 месеци суспензија за навреда + обука;
– Родителот со казна до 750 евра;
– 4.500+ родители завршиле онлајн обука.
ПРЕДЛОГ РЕШЕНИЕ: „Кодекс на млад навивач“
На почетокот на сезоната, секое дете кое е дел од клубот и неговиот родител да потпишат документ со едноставни 5 правила:
1. Навивам со срце, не со навреди.
2. Не влегувам на терен.
3. Не палам и не фрлам ништо.
4. Ги почитувам судиите и играчите од двата тима.
5. Секогаш сум со возрасен што се грижи за мене.
Дополнително:
– Обука на децата со тренерите пред сезоната;
– Регистар на инциденти и родители;
– Годишна статистика од Федерацијата;
– Санкции за клубовите кои ќе повторат.
ПОРАКА ДО МЛАДИТЕ НАВИВАЧИ
Биди глас на поддршката, не на гневот.
Биди навивач, не хулиган.
Покажи љубов кон клубот – не омраза кон другиот.
Денес дете влезе на терен по палка. А утре?
Ако не реагираме – ќе биде предоцна.
Затоа:
„Не прави им го на другите тоа што не сакаш тебе да ти го прават“
ЗАКЛУЧОК: ГРАДИМЕ КУЛТУРА
Спортот кај возрасните го покажува карактерот.
Кај децата – го гради.
Наша обврска е да ги научиме дека спортот е љубов, не можност за испуштање на гневот.
Да направиме трибините да бидат училница – не арена за навреди.
Да го вратиме навивањето во неговата суштина: поддршка, чест, достоинство.
НАВИВАЈ СО СРЦЕ – НЕ СО ГНЕВ.
БИДИ КУЛТУРА. БИДИ СПОРТ.
АВТОР: Александар Милојевиќ
Наставник и Комесар за натпреварување при Кошаркарската федерација на Македонија


