Пред секоја сезона вреди да се потсетиме: зад дресот не стои само играч – туку млад човек што сака да биде виден, сослушан и прифатен.
НА ПОЧЕТОК – ПРАШАЊЕ, А НЕ ОДГОВОР
Во еден меѓународен спортски магазин наидов на прашање што често си го поставувам:
„Дали зад дресот гледаме играч – или млад човек што чека да биде разбран?“
Кој би бил одговорот? Зад секој млад кошаркар стои приказна – понекогаш радосна, понекогаш тивка, понекогаш болна.
ВИСТИНСКИ СЛУЧАЈ – ВИСТИНСКИ ПРЕДИЗВИК
На младински натпревар минатата сезона, тренер повлече играч на клупа без збор – и не го врати.
На следниот тренинг – не се појави. Потоа – се отпиша. Никој не праша зошто.
Таквото заминување не се мери во табела – но остава трага што не се брише.
ШТО МОЖЕ ДА ОЧЕКУВАМЕ ВО ТЕКОТ НА СЕЗОНАТА?
- ГРАДИМЕ ЛИЧНОСТИ
Студија направена во САД (PLOS ONE, 2022) на 11.200 млади (9–13 г.) покажа:
- 10% помал ризик од анксиозност и депресија
- 17% помалку социјални и мисловни тешкотии;
- 19% помалку повлекување во себе
- 12% подобра концентрација.
Порака: здрава спортска средина учи да се поднесе пораз, да се цени трудот и да се именуваат чувствата – вредност поголема од било која победа.
Мини-решение: секој клуб да договори барем 2 едукативни сесии годишно за ментална хигиена.
- ЕМОЦИОНАЛНАТА ПОДДРШКА
Шведска студија направена на 16.000 ученици (11 г.) покажува:
- 35% помал ризик од депресија кај момчињата;
- 14% помал ризик од анксиозност кај девојчињата што се физички активни.
Психофизичката рамнотежа не е вродена – се гради. Салата може да биде и засолниште, и простор за ослободување.
Мини-решение: воведување „пет минути за емоции“ по тренинг/натпревар (што ми беше тешко/лесно, што научив).
- ОД ДЕВОЈЧИЊАТА
Според Women’s Sports Foundation (WSF), извештајот Thriving Through Sport (2024):
- 29% од девојчињата што никогаш не тренирале имаат умерени до сериозни симптоми на депресија;
- наспроти 17% кај оние што играат екипен спорт.
Но многумина се откажуваат по 13 години. Причини: притисок, несоодветна комуникација, недостиг на поддршка, нееднаков третман.
Не им е здодевно – тешко им е.
Мини-решенија: женски ментор во стручен штаб, флексибилен план во периоди на телесни промени, јасни правила за приватност и почит.
- ОД МОМЧИЊАТА
Според Aspen Institute – State of Play 2023 (SFIA податоци), во САД редовното учество на момчиња (6–17 г.) во спорт падна од околу 50% (2010) на околу 40% (2022).
Причини: прерано натпреварување, хроничен стрес, губење на радоста од играта.
Мини-решенија: повеќеспортски пристап до 12–13 г., тренинзи „без резултат“ за креативност, ротација на улоги, разговор за емоции по натпревар.
- ОД ТРЕНЕРИТЕ
Тренерот е модел на однесување. Начинот на кој гледа на играчите – е начинот на кој и тие ќе гледаат на себе.
На еден тренинг можеш да скршиш верба – или засекогаш да ја изградиш.
Правило 3×3: слушај – објасни – охрабри, секој тренинг, секоја група.
- ОД РОДИТЕЛИТЕ
Анкетите на Aspen Institute (2024) покажуваат дека околу 61% од родителите активно се вклучуваат (волонтирање/поддршка) во спортот на своето дете – а активната родителска поддршка е поврзана со повисока самодоверба кај децата.
Родителот и тренерот не се противници – туку соиграчи.
Три прашања дома: „Дали уживаш? Што научи? Како да ти помогнам?“
- ОД НАВИВАЧИТЕ
Понижувања, притисоци, закани – тоа не е страст, туку емоционална повреда.
За младиот кошаркар тоа не е мотивација, туку причина да се откаже.
Навивајте со срце – не со гнев.
Мини-решение за клуб: „Кодекс на трибините“ и волонтерски редарски тим на секој младински натпревар.
- ОД СИСТЕМОТ – КЛУБОВИ И ФЕДЕРАЦИЈА
Европските SafeSport наоди (2024) укажуваат дека речиси половина федерации проценуваат: <20% од клубовите во нивната земја имаат формални политики за заштита на децата.
Во Шведска, рамката „Trygg idrott“ бара јасно – контакт-лица и процедури за безбедна средина.
Резултат? Поголема вклученост, повеќе насмевки – помалку заминувања.
Мини-протокол: контакт со психолог/педагог, 2 едукативни сесии годишно, јасен механизам за упатување и поддршка кога детето има тешкотии.
- ОД МЛАДИТЕ ИГРАЧИ – ПРАШАЊЕ
„Кога ќе престанам да играм – што ќе остане во мене?“
Одговор: самодоверба, почит, пријателства, емоционална стабилност и љубов кон играта – не само кон победата.
ЗА КРАЈ – ПОВИК
- Да не произведуваме само шампиони – туку луѓе.
- Да не гледаме само дрес – туку срце.
- Да не мериме само титули – туку карактер.
Зашто секој што денес тренира е иднина што расте.
Наше е дали ќе ја негуваме со трпение и љубов –
или ќе ја изгубиме ако не обезбедиме средина во која секое дете е слушнато и поддржано.
АВТОР: Александар Милојевиќ
Наставник и Комесар за натпреварување при Кошаркарската федерација на Македонија


