Во сезоната 2022/23 на еден младински кошаркарски натпревар, се случи сцена што никогаш не смее да се повтори. Родители од двете екипи влетаа на теренот – со намера физички да се пресметаат. Пред нивните деца. Пред другите родители. Пред судиите.
Инцидентот што уште се памети е повод за оваа колумна. Не за да обвиниме – туку за да спречиме.
Реагираа и федерацијата и полицијата соодветно – со казни. Но, прашањето останува: дали мора да дојде до хаос за конечно да научиме што значи спорт и воспитување?
НЕОБЈЕКТИВНОСТА И АМБИЦИЈАТА – СКРИЕНИ ИЗВОРИ НА ИНЦИДЕНТИ
Проблемот често не е само во емоциите, туку во амбицијата – родителот кој гледа „иден професионалец“ во секој потег на своето дете. Или, уште полошо – го доживува судијата како некој што ги уништува неговите лични соништа преку детето.
Необјективноста е најчестиот непријател на младинскиот спорт – кога сè се гледа низ призма на резултатот, а не на развојот. Таа неретко води до гнев, конфликти и сцени што ги паметиме повеќе од самиот натпревар.
Родителот не е менаџер за успех – тој е чувар на вредностите. Дете што тренира со притисок не учи да победи, туку се учи да се плаши.
РОДИТЕЛИТЕ – ПРВИОТ ПРИМЕР ШТО ДЕЦАТА ГО СЛЕДАТ
Во младинскиот спорт, родителот не е обичен гледач. Тој е пример, модел на однесување – „прв тренер“ на карактерот на своето дете.
Ако детето го гледа својот родител како навредува судија, вика по тренер или се заканува на противник – тоа учи дека насилството е одговор.
Со такво воспитување, не губиме натпревар – губиме генерации.
ИСТРАЖУВАЊА ЗА ВЛИЈАНИЕТО НА РОДИТЕЛИТЕ ВО МЛАДИНСКИ СПОРТ
Според истражување на American Psychological Association (APA):
- 68% од децата изјавиле дека им било непријатно кога родителите викале од трибини.
- 36% од децата размислувале да се откажат од спорт поради притисок од родител.
- Само 14% од родителите сметале дека го пречекориле нивото на поддршка – што покажува голема разлика во перцепција.
ЗОШТО СЕ ПОТРЕБНИ 4 ОСНОВНИ УСЛОВИ ЗА СЕКОЈ НАТПРЕВАР?
Без разлика дали е М12 или сениори – овие четири точки не се луксуз, туку основа за фер и безбедна средина:
1. Пријава до полиција
За секој натпревар да биде евидентиран. Присуството на полиција значи превенција, не само интервенција.
2. Пренос во живо или видео-снимка
Снимката не е само за тактика – таа е заштита за судиите, играчите, клубовите и вистината.
3. Редарска служба
Редарот не е украс – тој е првата линија на безбедност.
4. Присуство на доктор
Повреда може да се случи во секој момент. Без медицинска поддршка, клубот презема ризик што не смее да постои.
ШТО ПРАВАТ ДРУГИТЕ? – ИСКУСТВА ОД РЕГИОНОТ И ПОШИРОКО
Хрватска – родителите потпишуваат кодекс на однесување. При прекршување – забрана за влез.
Словенија – клубовите добиваат бонус поени ако имаат соработка со општина, полиција и доктор.
Финска – кампањата „Биди тренер од трибините“ учи, родителите да поддржуваат – не да навредуваат.
Резултат: помалку инциденти, повеќе почит, подобра атмосфера.
ШТО МОЖЕМЕ НИЕ – СЕКОГАШ?
1. Обврзувачки формулар за секој клуб:
- пријава до полиција;
- име на доктор;
- име на редари;
- линк до стрим/снимка.
2. Кампањи од федерацијата:
- „Поддржувај со почит“;
- „Биди пример – не навредувај“;
- „Победникот не потценува – тој гради успех“.
3. Санкции за прекршувања:
- опомени и парични казни;
- одземање бодови;
- забрана за организација;
4. Општествена едукативна кампања „Спорт без насилство“:
- видеа со тренери, судии, деца и родители објавени на социјални мрежи, YouTube и портали.
НЕ Е ПРАШАЊЕ НА КОНТРОЛА – ТУКУ НА КУЛТУРА
Ова не се правила за казнување. Ова се чекори за воспитување – и заштита на децата, и на спортот.
„Младинскиот спорт не е за да создаде шампиони – туку луѓе со карактер.“
А тој карактер се гради од трибините – уште пред првиот звук на судиското свирче.
ЗАВРШЕН АПЕЛ:
Ќе дојде време кога децата од М12 ќе пораснат – и ќе прашаат: „Каде бевте кога нам ни требаше спорт со почит?“
Да не дозволиме срамот да го покрие теренот. Наместо тоа – нека го покријат поддршката, вредностите и воспитувањето. Не утре. Туку денес.
АВТОР: Александар Милојевиќ
Наставник и Комесар за натпреварување при Кошаркарската федерација на Македонија


